پایگاه تخصصی فرش دستباف محمود روفه گر حق

مصاحبه اختصاصی پیام آذربایجان با استاد روفه گرحق

-1 جناب آقای روفه گر شما به عنوان یکی از اساتید برجسته شهرمان در صنعت قالی و قالی بافی وضعیت این صنعت را نسبت به سالهای گذشته مخصوصا در یک سال گذشته چگونه ارزیابی می کنید ؟

متاسفانه تاریخ تجارت فرش ایران تاکنون چنین وضعیتی دیده نشده بود . در جنگ های جهانی نیز گردونه های فرش می چرخید اما در حال حاضر واقعا اسفناک است . وقتی برای یک صنعت بحران یا وضعیت خاصی پیش میاید مدیریت بحران به وجود می آید تا وضعیت را برررسی نماید در حالیکه در صنعت فرش این چنین مدیریتی وجود ندارد متاسفانه نمی دانم چرا این اتفاق نمی افتد ، حداقل نباید اجازه بدهیم تا آب از چشمه ها خشک شود، وضعیت واقعا دردناک است افق دید فرش ایران را خوب پیش بینی نمی کنم و علت آن چند مورد می تواند باشد شاید بنظرمی رسد، اولین مورد وضعیت اقتصادی جامعه  و تحریم باشد ولی این یک عامل تاثیرگذار می تواند باشد ولی سوال اینجاست که آیا تحریم در سایر صنایع هم این چنین با این شدت تاثیر گذاشته است یا نه ؟ من به هیچ عنوان قبول ندارم که سایر صنایع نیز این چنین با این شدت تنزل پیدا کرده اند و این بر می گردد به مدیریت سالهای قبل!!

 به اعتقاد بنده صنعت فرش  از چندین سال قبل مدیریت خوبی نشده است . یا مدیریت هوشمندانه و پویا ، با اینکه بخش های دولتی نیز در این مورد از سالهای قبل وارد شده اند  و در حال حاضر نیز در حال فعالیت هستند اما به علت فقدان تجارب و خبرگی نتوانستند خوب مدیریت کنند و این طورمی توانم بگویم که یک سری تشکیلات موازی به و جود آمدند اما این تشکیلات تخصص خوبی نداشتند و نه تنها مفید نشدند بلکه موجب آسیب نیز گشتند ، معمولا بوجود آمدن بخش دولتی برای ایجاد رقابت سالم و تعامل با بخش خصوصی و ترغیب آن سیاست گذاری می شود در حالی که در عرصه فرش هرگز اینچنین نبوده و بخش های دولتی نه هم پای بخش خصوصی بلکه در تعارض آن و با تکیه بر امکانات بر قلمرو آن تاختند و در تمام امور خود را حاکم نموده و هرچه بیشتر نقش بخش خصوصی را کم رنگ کردند .

بر 5 رکن اصلی فرش آسیب جدی وارد شده است که اصلاح آن بسیار دقت و برنامه می طلبد

1- آموزش 2- مواد اولیه 3- تولید 4- تجارت 5- بخش های جانبی

 متاسفانه سیاست گذاری این صنعت در تمامی بخش ها دارای اخلال بوده و این قسمت ها

مدیریت خوبی نداشته اند .

به اعتقاد من با این که  در شهر تبریز یک سری تشکیلات پر مدعا  داشتیم ولی تولید فرش غریب بود یعنی تولید تنها مانده بود . تولید فرش بخش وسیعی است و تخصص خیلی بالایی می خواهد ، تمام مشکلات و دست و پنجه نرم کردن های پروسه ی بخش فرش در تولید اتفاق می افتد و چون در تشکیلات ما از نیروهای متخصص استفاده نشده است نتوانستند حامی تولید باشند در واقع از تولید کننده حمایت نشده است برای اثبات حرفم از همین جا سوال می کنم کدام تشکیلات تولیدکننده را هدایت و حمایت می کند؟.

به عنوان مثال صرفا تک بافی هایی که اتفاق می افتد در کدام جایگاه تولید فرش دارای تعریف است ،جالب اینکه سیاستگذاریها هم سوق دادن تولید به طرف تک بافی اتفاق افتاده  و برای تولید در سطح وسیع تسهیلات خاصی در نظر گرفته نمی شود واصلا در ورطه فراموشی قرار میگیرد  این مدیریت های ناشیانه و بی تجربگی ها شاید سوِ استفاده ها در گذشته صنعت فرش را زمین گیر کرد .

-2 طبیعتا برخی مشکلات برای رشد این صنعت به دست مسئولان شهری و استانی حل گردیده و نتایج مثبتی نیز داشته است لطفا گوشه ای از این مشکلات را بیان کنید ؟

تا به حال مشکلی در این صنعت حل نشده است که بتواند آن را از بحران نجات دهد ، همیشه اولین مشکل تامین امنیت شغلی یک بافنده و معاش آن است ، زمانی که ما یک صنعت یا هنر را مورد بررسی قرار میدهیم اولین موضوع این است که درباره امنیت و پایداری شاغلین آن صنعت یا هنر باید تضمین هایی بدهیم یا تدابیری بیاندیشیم تا آن صنعت افت نکند زمانی که افت در صنعت را مشاهده می کنیم پس مشکلاتی حل نشده وجود دارد به عنوان مثال در ظاهر تاسیس و ایجاد تشکیلات هیچ کدام به درد نمی خورد یعنی مشکلی را حل نمی کند . اگر صاحب حرفه یا صاحب کار از نظر شغلی تامین نشود یعنی امنیت شغلی برقرار نشود این افراد بالطبع ریزش خواهند کرد وقتی دقت کنیم می بنیم که ازچندین سال گذشته تا کنون بافندگان فرش ریزش کردند درواقع تولید کم شده است .به اعتقاد من به عنوان فردی که در کار فرش هستم مشکلی نمیبینم که حل شده باشد .

-3 یکی از تسهیلات موجود برای قالی بافان و در حقیقت هنرمندان این صنعت وجود بیمه تامین اجتماعی در این شغل است متاسفانه چنین گفته می شود که بیمه های قالی بافی در حال قطع می باشد نظر شما در این خصوص چه بوده و به نظر شما راهکار اصلی برای حل این مشکل چه می تواند باشد؟

بیمه شدن قالیباف حق قانونی اوست و این حق از طرف مجلس شورای اسلامی تصویب شده و کسی نمی تواند در این مورد نظر بدهد اما مجلس شرایطی را برای قالیباف تعریف کرده که اگر حائز این شرایط باشد می تواند از بیمه قالیبافی استفاده کند . متاسفانه در سالهای قبل یک عده افراد با نام قالیبافی بیمه شده بودند و این نیز بر می گردد به مدیریت های بی تجربه سالهای قبلو سواستفاده ها، چرا که مدیریت فاقد برنامه ای بود که آن افراد توانسته اند یک سری ناهنجاریهایی به وجود آورند در نتیجه این ناهنجاریها به جای اینکه از نو بررسی کارشناسی شوند تا قالیبافان واقعی بتوانند از بیمه تامین اجتماعی استفاده کنند و به هنگام مراجعه کارشناس بیمه شاید در زمان مراجعه آن شخصی که واقعا در این حرفه فعالیت دارد در زمان مراجعه آنها فرش خود را به اتمام رسانده بود و به علت اینکه هیچ دار فرشی ندارد بیمه آنان نیز قطع می شود و در حق قالیباف ظلم می شود و این کار نیز بر می گردد به مدیریت که اگر مدیریت در بیمه قالیبافان صحیح بود چنین مشکلی پیش نمی آمد . سوال من این است که قطع کردن بیمه به کدام اصول پایبند است ؟ وقتی در بحران و رکود هستیم مسلما قالیباف برای جبران زندگی اش شغل کمکی برای خود انتخاب خواهد کرد و این یک واقعیت است برای مثال وقتی یکی قالیباف که روزانه 9 ساعت در بافتن فرش فعالیت می کرد امروز به خاطر افت فرش اگر این مدت را برای صرف بافتن فرش کند نمی تواند هزینه های امرار معاش خود را تامین کند پس مجبور هست که تامین کمک هزینه ای برای خود پیدا کند بحث من این است که آیا حق قالیباف این است که بیمه اش قطع شود ؟ قالیباف به خاطر رکود جامعه و وضع اقتصادی مجبور است شغل کمکی انتخاب کند بنابراین لازم است که دو مورد تعیین و تایید مهارت و تعیین و تایید شغل صادقانه و کارشناسانه تایید شود . ملاکهایی که برای بافنده فرش قرار داده اند به نظر من ملاکهای خوبی نیستند و برای بافندگان که در تامین هزینه های مالی و بیکاری دچار مشکل شده اند نوعی جفا رخ داده است و اگر از طرفی هم بیمه آنها را تحت فشار قرار دهد که این اصلا کار درستی نیست و باید عادلانه و منصفانه با این موضوع برخورد شود .

-4 در خصوص این که در عرض چند ماه گذشته بازارچه های مشترک تجاری در مناطق آزاد ارس ،ماکو و … دایر گردیده آیا از طرف دولت برای عرضه محصولات این صنعت در این بازارچه ها برای توریست های خارجی و بازرگانان که در این بازارچه ها فعالیت می کنند تدابیری انجام یافته یا خیر ؟

در این مورد اطلاع خاصی ندارم و در صورت وجود این چنین بازارچه هایی ما با دو نوع توریست برخورد می کنیم . توریستی که فقط برای گردش آمده و بالطبع خرید زیادی نخواهد کرد ، در دیدگاه فرش به خرید توریست می توان در سطح پول توجیبی نگاه کرد یعنی توریست به عنوان یادگاری می تواند تحفه ای بخرد ولی ما باید از بعد تجارت به این مساله نگاه کنیم یعنی در خرید و فروش فرش تا تاجر حاضر نباشد نمی توان صحبت کرد که به این امر تجارت می گویند و این در نمایشگاه های بین المللی اتفاق می افتد و این نمایشگاه ها سالانه در هر استان برگزار می شود و اکثرا در شهریور ماه در نمایشگاه بین المللی تهران دایر می شود . هدف از دایر کردن نمایشگاه این است که بتواند تاثیری بررکود این صنعت داشته باشد ولی زمانی که ما نمی توانیم مثل سابق ارتباطمان را با ممالک خارجی حفظ کنیم برگزاری این نمایشگاهها نیز تاثیری بر رکود این صنعت نخواهند داشت . در گذشته صنعت فرش یک سری سفیرهایی در کشورهای اروپایی داشت ، نمایشگاه و مغازه و انبار های فرش وجود داشتند که از ایران خرید کرده و از آنجا به کل دنیا پخش میشد که در حال حاضر اکثریت آنها از بین رفته و ما به خاطر رکود نتوانسته ایم آنها را حفظ کنیم . در حال حاضر در اروپا و کشورهای خارجی نه تنها حفظ بازار اتفاق نیفتاده بلکه برای ما از بین رفته است و از طرفی رقبای ما از جمله هندوستان ، نپال ، پاکستان ، ترکیه ، آذربایجان و چین مدیریت خوبی داشته و دقیقا می توانند خیلی راحت خلاء وجود بازار ایران را پر کنند . در حال حاضر مشکل دیگر ما این است که ما باید کدام تواناییکدام فکر را داشته باشیم که بتوانیم دوباره جایگاهمان را به دست آوریم آیا واقعا امکان پذیر است یا نه ؟ واقعیت این است که به اعتقاد من اگر در مورد فرش حرفهای تازه و فکرهای تازه ارائه ندهیم نمی توانیم آن را حفظ کنیم.

-5 انتظار شما از مجلس شورای اسلامی و نمایندگان مجلس به عنوان یکی از اساتید مجرب این صنعت جهت پربار نمودن صنعت فرش چیست ؟

به اعتقاد من اقتصاد فرش یک اقتصاد سنتی است به همین خاطر تسهیلات یا وام هایی که در مجلس تصویب می شود باید خیلی کارشناسانه باشد ضریب خطای وام های پرداختی نباید حتی به 2% برسد . به نظر من به عنوان فردی که در جامعه فرش زندگی می کنم ضریب خطای .وام های پرداختی خیلی بالاست، چرا ؟ چون حق به حق دار نرسیده است و به تولید کننده واقعی باید تعلق گیرد به خاطر همین باید در مجلس این مورد به صورت دقیق تعریف شود که وام قالیبافان چگونه پرداخت شود باید مطمئن باشیم که این وام پرداختی صرف تولید فرش می شود و این خیلی مهم است که مانند گذشته وام های پرداختی صرف نیازهای شخصی نشود . اگر وامی به یک قالیباف تعلق میگیرد باید دارای شرایط زیر باشد 1- برای فکر ها و ایده های نو وام تعلق گیرد 2- مطمئنا وام برای نولید باشد 3- مطمئن باشیم که این وام در پروسه ی تولید دقیقا در جای خود نشسته یا نه 4- این وام در صادرات

نقش مهمی ایجاد کرده باشد . اگر این چهار مورد در وام های پرداختی اتفاق نیفتد یعنی هیچ ارزشی ندارد .

به عنوان مثال مبلغ دو میلیون تومان که به عنوان وام در نظر گرفته می شود برای یک تولید کننده فرش مبلغ مناسبی نیست . در آمارگیری ادعا می شود برای 33 هزار نفر در شهر تبریز وام تعلق گرفته است اما متاسفانه این وام ها برای تولید فرش هزینه نشده است بلکه برای صرف مخارج شخصی است . وام باید مجددا باز تعریف شود وام باید هدفدار باشد در دنیای فرش هدف ما همان 4 آیتم و پارامتری هستند که می تواند در جهت حداقل رونق دادن فرش تاثیر گذار باشند.

-6 آیا فعلا در حال حاضر در خصوص حرفه آموزی در این صنعت شما ف دارید یا خیر؟

بله من به عنوان تخصصی کار میکتم آموزشگاه ما در اصل یک آموزشگاه تخصصی فرش است . فرش صنعت کاملا حرفه ای می باشد نباید به فرش با دیدگاه تفنن ) تفریح ( نگاه کرد . که متاسفانه امروزه در جامعه ما با این دیدگاه روبرو هستیم که حتی آموزش فرش به عنوان یک سرگرمی در پایگاه های رفع اوقات فراغت یا فرهنگسراها آموزش داده میشود که این آموزشها ، آموزشهای ساده هستند چرا که تجهیزات لازم برای آموزش را ندارندآموزشگاه باید شبه کارگاه باشد و دومین بحث ، بحث مربی کارآزموده است که متاسفانه در جامعه ما کسی که قالیباف ساده است ادعای مربیگری می کند در حالی که مربیگری جزء سخت ترین مشاغل است چرا که باید به قدری مهارت داشته باشد که بتواند تجارب و مهارتهای خود رابه شخص دیگری انتقال دهد . آموزشگاه بنده یکی از آموزشگاه های تخصصی و بنام در شهر تبریز می باشد ولی متاسفانه هیچ گونه حمایتی از طرف مسئولان نشده است در صورتی که من یک مربی پیشکسوت کشوری هستم حتی برای مربیان ایران نیز کلاس اموزشی داشته و به عنوان مربی نمونه کشوری در سال 92 انتخاب شدم . اما سوال اینجاست که از پتانسیل آموزشگاه های ما در کجا استفاده شده است ؟

بله افرادی هستند که از روی علاقه برای آموزش نزد ما مراجعه می کنند ولی از نظر حمایت به هیچ عنوان حمایتی از جایی نشده است در حالی که همان فرهنگسراها حمایت می شوند ) دقیقا مانند حمایت نشدن قالی بافان ( . آموزش زیرپایه حرفه محسوب می شود به دیدگاه اشتباه بعضی افراد که فکر می کنند کسانی که برای آموزش مراجعه می کنند برای پر کردن اوقات فراغت است در حالیکه آموزش یعنی ایجاد شغل .

آموزش باید به گونه با جاذبه باشد که فرد برای خودش به عنوان یک شغل تعریف کند و خود را قالیباف معرفی کند اما امروزه کسی قالیبافی را به عنوان شغل اصلی در نظر نمی گیرد که این موضوع باز بر می گردد به مدیریت در گذشته ف در حالی که متولی فرش حتما باید خودش اهل فن باشد و حتما پروسه های تولید را از حفظ باشد بداند یک تولید کننده فرش چه زحمت هایی را متحمل می شود برای مثال اگر از سال85به بعد نگاه کنیم ببنیم برای تولید فرش چه امکاناتی دادیم چه مزیت هایی در اختیارشان قرار دادیم از کدام تولید کننده حمایت شده چرا تعداد تولید کنندگان کم شده اگر در سال 85 در تبریز 200کارخانه قالیباقی مانده است عملا میبینیم این ریزش ، کارخانه تولید فرش بود در حال حاضر در سال 95 اتفاق افتاده پس علت این ریزش مشکل در مدیریت می باشد که ما نتوانستیم حداقل ها را حفظ کنیم ،

انتظار زیاد شدن نداریم اما لااقل همان 200 کارخانه حفظ میشد . ما زمانی می توانیم درباره فرش صحبت کنیم که حداقل از سال 85 تا به امروز امکاناتی که داشتیم را حفظ کرده بودیم ، نباید اجازه میدادیم که تولید ریزش کند . جالب این است که اگر از دولت نیز بپرسیم که از سال 85 تا 95 چه مقدار وام و تسهیلات تعلق یافته است در جواب مبلغ بسیار بزرگی خواهد گفت اما سوال این است که اگر این همه هزینه شده پس چرا تولید ریزش کرده است و این دو علت می تواند داشته باشد یا وام به قالیباف اصلی داده نشده و یا وام کلا پرداخت نشده است . نمی توان گفت که حمایت شده اما انعکاسی نداشته است . اگر ما بخواهیم این شریان فرش را راه اندازی کنیم باید از اول رگ تولید فرش را ایجاد کنیم چون رگ تولید فرش هم از بین رفته است . 20 سال قبل نگرش تک بافی مطرح شد و این نگرش باعث رکود در صنعت فرش گردید ،  فرضا اگر یک چشمه اب را در نظر بگیریم اگر بخواهیم مسیر آبی از آن جدا کنیم اگر کانال عمیقی از

آن جدا کنیم طبیعتا کانال محو نخواهد شد و به مسیر آخر خواهد رسید ولی اگر از این چشمه شیارهایی کوچک جدا کنیم در مسیر راه از بین می روند و این همان مثال تک بافی هاست که باعث شد تولید فرش از بین برود . در اواخر سال 82کارگاه های کوچک قالیبافی بود که به علت همین ریزش آنها هم از بین رفته و تک بافی فقط در خانه ها اتفاق می افتد . در بحث کارخانه های تولید فرش 3 تعریف داریم که یکی کارگاههای بزرگ یا همان مجتمع های قالی بافی هستند به عنوان مثال هندوستان که در تولید و مدیریت فرش موفق بوده مجتمع های بزرگ قالیبلفی دارد که به خاطر همین نمی توان از عرصه رقابت بیرون انداخت . مجتمع های قالیبافی با تمام قدرت می تواند سلیقه مشتری را جواب دهد مجتمع این توانمندی را دارد که می تواند سلیقه مشتری را تشخیص داده و فرش مورد نیاز مشتری را تولید کند در حالیکه در کشور ما چنین مجتمع هایی وجود ندارد و کارگاه های کوچک نیز تعطیل شده که این اتفاق ها پروسه ی نزول فرش ما را نشان میدهد ، زمانی که مجتمع های قالیبافی در تبریز تعطیل شد آن موقع باید زنگ خطر زده میشد تا برای آن راهکارهایی ارائه میشد و و الان هم که این بحث را میکنیم واقعا خیلی دیر است به مثال نوش داروی پس از مرگ شهراب .

-7 چه پیامی برای قالیبافان ، هنرمندان این صنعت و دست اندرکاران صنعت تولید فرش که می توانند برای حفظ این صنعت عظیم می توانند تاثیر داشته باشند دارید ؟

از نسلی که در حال حاضر صاحب مهارت فرش است ما یک نسل مانده به آخر هستیم و بعد از ما یک نسل خواهد بود و تعداد آنها از ما هم کم است و از ما نیز مهارتشان کم خواهد بود . باید دقت کرد که نسل قبل از ما که از بین رفت یعنی نسل قبل ما نسل خوبی در فرش بودند البته نسل های خیلی قبل را نیز می توان خدایگان فرش نامید .

از نطر اطلاعاتی از لحاظ سواد فرش از لحاظ شناخت فرش ) فرش دانی ) حداقل باید تجارب این دو نسل را جمع کرده و تجاربشان را تدوین و مکتوب کنیم و به صورت آموزشهای فراگیر و واقعی ارائه دهیم . آموزشی باشد که دارای فرآیند بازده مثبت باشد .

از شما هم تشکر میکنم به خاطر زمانی که در این مورد گذاشتید تا درباره دغدغه ی فرش ایران اطلاع رسانی کنید و زنگ خطری برای عموم مردم زده باشید . این کار خودش جای تشکر و قدردانی دارد و این موضوع دغدغه همه است . فرش هویت و شناسنامه کشور ایران است با این کار می توانید به همه اعلام کنید ایها الناس فرش ایران در حال از بین رفتن می باشد .  امروز امیدی هست فردا خاکستری !!!!

اطلاعات تماس |
  • info@artrofegar.com
  • 09144021300