پایگاه تخصصی فرش دستباف محمود روفه گر حق

تفسیر فلسفی از هنر و صنعت دستی

                                         یا من احاطه علمک الاشیا ئ کلها  

آری , وقتی که خلقت انسان در پایانی ترین فصل کتاب آفرینش رقم می خورد , خدای عزو وجل , به میمنت این جمال کمال از وجود آدمی به تبرک یاد کرده و بر خویشتن تبریک فرموده است , از کرامت بی انتها و بزرگواری خویش , خصیصه آفریدن را بر روح عالیترین آفریده اش دمیده و اورا خلیفه الله کره خاکی قرار      می دهد.

پویایی و شعور ذاتی نهفته در این موجود او را وادار می سازد تا با نبوغ فکری و قابلیتهای کم نظیر دستانش به خلق آثاری بدیع و خارق العاده پرداخته تا هستی خویش را با محورقرار دادن وحدانیت خداوندگار و الهام از انفاس قدسیه تفسیر و تبیین نماید و هر آنچه در ضمیر این مولود روحانی واقع شده بر انگیزد و در بستر حیات لذت سرشار داشته باشد .

بر این اساس از همان آغاز انسان نیز کوشیده است از این فطرت نهفته در درون خویش آگاهی یابد و به توصیف نشانه های محسوس ذات احدی بپردازد , تا جایی که بصورت های نمادین به خلق آثار فکری و تجسمی اولین بارقه های هنر را پدید آورد و به ستایش آن به ایستد.

انسان مخلوق یک هنرمند لایتناهیست و همیشه به طروق ممکن و حتی ابتدایی در پی ستایش از آن هنرمند بی همتا بر آمده است . خلاقیتها و ابداعات اولیه به چاشنی درایت کامل بزرگترین فعالیت معنوی بشری را بنانهاده است , با سازماندهی و شکل دادن به آن بدعتها درون مایه واقعیت هنر را باعث گردیده و چشمه اندیشه ها جاری و انواع مکاتب فلسفی هنر را بوجود آورده است .

تار و پود هنر برای ستایش است و ستایش میسر نمی گردد مگر با عشق , روح سرکش و هیجانات دورنی را مهاری نیست مگر با عشقبازی. اگر انسان نتواند این راز درون خود را به معشوقش تبیین نماید دیوهای خودخواهی و حرص و آزمندی به انسانیت تاختن می آغازند و عصیان و ویرانگری او بشریت را تهدید می کند.   

هنر ابزاری برای نفوذ به روح و جان آدمی . هنر میدان تجلی روح است برای کشتن زشتیها , زیاده خواهی ها وگذار از خستگی مفرط و مکررمادی پرستیهاست .

هنر حرکت آگاهانه برای حضور است , شکستن غرور و گسترش سرور و پیدا شدن آرمانهای جدید و پیش آمدن تفسیرها که در مسیر بر انگیزاندن و پروراندن روح آدمی در کالبد جسم باشد تا شاید از اسارت وظایف محض رهایی یابد و زندگی را به واقعی ترین شکل ممکن تعبیر و تبیین نماید .

هنر ارضای نیازهای آنی نیست بلکه معرفت بی نهایت برای تکمیل شخصیت است ,حرکتی هدفدار برای بارور شدن و بارور ساختن .

هنر لذت بی قیدو بند نیست , نیروی تفکریست برای رسیدن به ارزش مطلق , هنر حرمت به خلقت است ,هنر واقیعتهای پیدا و پنهان اندیشه ها , ارزشها , رازهای ناگفته و دل انگیز هستی را در آینه چشمان انسانی به نمایش گذاردن است . 

هنرمند را سری پر شور و سینه ای پر شرر باید , باران رحمتی است که بر سر خاکیان لب تشنه می بارد و غبار از گلزار جان می شوید یکی از بزرگان اهل ادب چه زیبا می گوید :”” هنرمند نمی گذارد دلها از بی مهری بمیرند””  

در گفتگوی سقراط و مه نون چنین آمده است : هر عملی یا اثر روحی آنگاه مفید است که از روی فهم و بصیرت باشد .

در حالیکه “راسکین “Ruskin می گوید : آن اثر عالیست که در ما اندیشه عالی ایجاد کند .

اما زیباترین آن را فیلسوفان مشرق زمین در کلام موزون از مولانا نقل می کنیم :

هر ندایی که تو را بالا کشید                                                 آن ندایی دان که از بالا رسید

هر ندایی که تو را حرص آورد                                             بانگ گرگی دان که او مردم درد

هنر به رخ کشیدن شکل ظاهری و عریان اجسام نیست یا ارائه تصویر کپی شده از یک پدیده بی جان ,بلکه آفریده های هنری نه تنها جذب مفاهیم و تاثیرات واقعی است که با آمیختن در دنیای درونی انسان با تمام تجاربش ,طرز تفکر او نسبت به محیط و بالاخره به محک کشیدن ارزشها و عاقبت انعکاس دادن به بیرون از حیطه ذهن می باشد .

گوته در تفسیر این مطلب چنین می گوید : “هنر نمی کوشد با طبیعت رقابت کند ,بلکه همواره در پدیده های طبیعی حرکت می کند با وجود این هنر از عمق قدرت خاص خود برخوردار است . عالی ترین جنبه پدیده های سطحی را تسخیر می کند. آنچه را که در آنها کامل است ,کمال منطقی ابعاد ,اوج زیبایی ,فضیلت معنا و هیجانهای ظریف را فاش می سازد “.

از اعجاز فعالیتهای هنری در طول تاریخ عدم انحطاط و فنا شدن در اثر گذشت زمان است , بدین معنا که گذشت زمان نه تنها از ارزش یک اثر هنری نمی کاهد بلکه هرچه از زمان آفرینش آن پیشتر برویم بر ارج و منزلت آن افزوده تا جایی که بعنوان سرمایه ملی و معنوی یک ملت یا سند تاریخی , میراث هویتی حتی جنبه تقدس نیز به خود می گیرد .به معنی خاص نوعی جاودانگی در بطن هنر نهفته است . پس هنر مند را زوالی نیست ,بلکه یک تغییر است که بعد از اتمام حیات دنیوی نسلی در پی کشف رازهای هنرمند خواهند کوشیدو او با آیندگان خواهد زیست و به این جهت است که هنر را یک حضور آگاهانه و مستمر باید نامید .

اثر هنری از بدو آفرینش همیشه دو نوع تسلیم را تبیین نموده است یکی تسلیم احساسات انسانها در برابر جذابیت سرشار از ذوق و شوق روحی هنرمند که در لابلای خطوط , نقوش ورنگهای دلربایی که حسهای باصره , شنوایی و حتی لامسه که دلها را تسخیر و لذت احسن الحال را می آفریند. دیگری تسلیم اجسام و اشیا مادی سخت و نرم در برابر قدرت خارق العاده هنرمندی , که در دل سنگ های خارا به نرمی موم خطوط و نقوشی را می آفریند که آن را فقط در لطافت گلبرگها می توان یافت .

از همان پیدایش علوم فلسفی , نکته قابل تعمق در گفتار فضلا و حکما تفسیر شعاع حرکتی انسان مطرح بوده است که وسعت آن را بالاتر از ذهن و خیال توصیف کرده اند , لاجرم برای اینکه حس و اراده او منشا اثر واقع شود و در مسیر کشف حقایق و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر بدرستتی ایفا گردد بجز درک واقیعتها و بر انگیختن وجدان حقیقت راهی نیست , بر این اساس هنرمند را جز این نباید باشد آنچه که با خود آورده است  از همین عالم به او الهام گردیده و بصورت بالاتر و وسیع تر با قوه محرکه ذاتی همراه با نظامات واحد بسوی کمال و خیر مطلق رانده شود . مطلبی زیبا تر از شعر مولانا در وصف این حقیقت به ذهنم نیامد :

تا محال از دست من حالی شود                                                   مرغ پر برکنده را بالی شود

چون یداله فوق ایدیهم بود                                                        دست ما را دست خود فرمود احد

پس مرا دست دراز آید یقین                                                      بر گذشته ز آسمان هفتمین

دست من بنمود بر گردون هنر                                                   مقربا بر خوان که انشق القمر

در ورای این نگرش در جوامع امروز بشریت , روحی که بعنوان مبدا حیات و حرکت خوانده می شود در گرداب مواج تحلیل های فلسفی تهی و نشات گرفته از عبث گرایی و سبک سریهای بی خردانه در دایره تنگ نفسانیت رها می گردد و می خواهد حلقه مفقوده اصل خویش را در قابهای تفاسیر فلسفی دگم دینامیکی تفسیر نماید .

آینه مکدر شده دل در واژه های رنگین جامد به چهار میخ کشیده می شود و به دور از هر گونه منطق معقول و علوم گیرایی که از عالم هستی به وی افاضه شده است انسانیت را لگد مال نموده و به نام هنر بر خویشتن حک و حرمت می کند :

آه از این صفرائیان بی هنر                                         چه هنر زاید ز صفرا درد و سر

آری , هنر بدون تکیه گاه فکری و فلسفی غنی هرگز از لذت و گیرایی بر خوردار نمی شود بلکه دل خوشی های آنی و گذرایی را سبب می شود که هرگز نمی توان به ژرفای درون خود دست یابد .

در جوامع امروز شاهد انسانی هستیم که پیوسته در اضطراب و نا امنی , این تشویش خاطر مجال اندیشیدن و لذت از زیبایی را از وی ربوده و از دریچه تنگ انحصارطلبی و خودخواهی به حیات بی رنگ می نگرد که خستگی بی حد و حصر به ناهنجاریهای روانی اجتماعی را سبب می گردد.

سایه نا امیدی انسان جدید , خود را در پشت پرده ای سحر آمیز که حاوی حرکات ناموزون , اصطلاحاتی مبعم و غریب, الفاظ بی معنی پنهان کرده است , عقل در خودخواهیها و مادی پرستی های سیری ناپذیر او را چنان مغرور نموده که بی خبر از عالم روحانی درون خود بنام هنر به مبارزه با خود بر خاسته و هر روز خسته تر و فرسوده تر جلوه می کند. .

فارغ از درون خویش , به درندگی , جفا و انواع زشتیهای شیطنت آمیز هوی و هوس آلوده می گردد و تباهی را به نام هنر تبیین می کند.

حرکات بی روح و تکراری و حزن آوری که انسان را در این شلوغی سر درگم , اسیر کرده و انسان رانده شده از طبیعت خود تنها در تضاد درونی و اجتماعی به فلاکت می کشاند .

کشمکشهای شیطانی مجال اندیشه عالی را از وی ربوده  , وبه دور از تفکر توحیدی هر چه بیشتر به نا امیدی پناه می برد .

فکرها را اختران چرخ دان                                             دایر اندر چرخ دیگر آسمان

ما کیییم , این را بیار ای شاه من                                       طالعم مقبل کن و چرخی بزن

روح را تابان کن از انوار ماه                                            که ز آسیب ذنب جان شد سیاه

                                                                                                   محمود روفه گرحق

                                                                                                                1385

                                                                               roofeghar@yahoo.com  

اطلاعات تماس |
  • info@artrofegar.com
  • 09144021300